Print deze pagina

De acrobaat onder de vogels: de gierzwaluw!

In het kader van het project "Kruibeke Vol Leven" voor het schooljaar 2009-2010 heeft Kruin een inventaris opgemaakt van de gierzwaluwen en de huiszwaluwen.

De huiszwaluw, evenals de boerenzwaluw, kennen we allemaal wel. Deze beestjes kondigen de lente aan en hun nestjes zijn zeer opmerkelijke en kunstige bouwwerkjes respectievelijk aan de huisgevels en in de schuren. Maar een zomer is geen zomer als je overdag de gierzwaluwen niet hoort! Guido Gezelle schreef er zelfs een mooi gedichtje over met als eerste vers:

zie, zie, zie,
zie! zie! zie!
zie!! zie!! zie!!
zie!!!"
tieren de zwaluwen,
twee-driemaal
drie,
zwierende en gierende:
Niemand,
die...
die bieden den stiet ons zal!
Wie, wie? wie??
wie???"

Karakteristieke vlucht - Foto: Wim Wijering

Deze acrobaten van het luchtruim komen eind april aan in onze streken, ongeveer samen met de huiszwaluwen. Ze hebben overwinterd in het verre Afrika, onder de evenaar in Oost-Afrika, tussen de 7000 à 9000km van hier. Een respectabele afstand, vooral als je weet dat ze nergens neerstrijken om uit te rusten! Hun leefpatroon is volledig gericht op vliegen. Hun pootjes zijn krom, ze kunnen er niet op staan, maar zich enkel aan de muren en rotsen vastklampen. Van het moment dat de jonge gierzwaluw het nest verlaat, komt hij praktisch niet meer aan de grond. Je vraagt je af hoe die beesten dan slapen? Dat gebeurt ook al vliegend! Na een dag insecten jagen, verzamelen zich grote groepen gierzwaluwen en stijgen naar een hoogte van 3 tot 5km. Van op die hoogte laten ze zich in een soort half slaap - half waken, meevoeren op de thermiek. Als een koppeltje een nest met jongen heeft, dan slapen ze zeer uitzonderlijk in het nest bij hun kroost.

Kop gierzwaluw - Foto: Lars Buckx

Kop gierzwaluw - Foto: Lars Buckx


Een gierzwaluw is geen familie van de huis- en boerenzwaluwen, maar van de gierzwaluwachtigen en kolibries. Ze zijn zeer goed herkenbaar aan hun sikkelvormige silhouet en licht gevorkte staart, hun srie-rie geluid en behendige vluchten. Een koppel met jongen vangt tot 20.000 insecten per dag. Ooit al eens nagerekend hoeveel spuitbussen wij zouden moeten kopen om hetzelfde aantal muggen weg te werken? De beestjes hebben een extreem grote mondopening waarin ze de levende insecten uit de lucht happen, er een grote voedselbal (tot 300 insecten!) van maken, die ze in hun keelzak bewaren. Na de jacht worden de jongen gevoederd. Tijdens slechte weersomstandigheden moeten de jonge vogels soms een paar dagen wachten zonder eten omdat de ouders pas een eind verder weg, soms een paar honderd kilometer, insecten kunnen jagen. De jonge diertjes gaan dan in een soort koudeslaap.

De gierzwaluwen zijn zeer honkvast, niet alleen nemen ze in de lente hun nest van het jaar ervoor weer in, maar ze blijven ook gekoppeld voor het leven. De beestjes nestelen in gaatjes voornamelijk in oude gebouwen, ze metselen zelf geen nest zoals de huis- en boerenzwaluw. Hier komt de gierzwaluw in de problemen want de huidige renovaties en nieuwbouw laten absoluut geen gaten en kieren meer vrij. De jongen en dikwijls ook de oudere koppels vinden veel minder vlug geschikte nestgelegenheid.

Met het project Kruibeke Vol Leven willen we op één of andere manier meer nestgelegenheid creëren voor de gierzwaluwen en de huiszwaluwen. Om precies te weten waar we dat best kunnen doen zijn we de huis- en gierzwaluwen gaan inventariseren in de 3 deelgemeenten. Rupelmonde scoorde voor beide soorten het hoogste: meer dan 30 nestplaatsen van gierzwaluwen en 29 huiszwaluwnesten. Om de gierzwaluwnesten te vinden hebben we toch wel een paar avonden tegen de schemering op pad geweest. De eerste avond vatten we post in Rupelmonde in 't Schelleke, daar vlogen een 15-tal gierzwaluwen rond. Er zijn daar zeer oude gebouwen en we hadden al direct een 6-tal nesten gelokaliseerd. De gierzwaluwen "gierden" letterlijk door de straatjes en vlogen zonder afremmen in hun nest, een klein gat, amper zichtbaar en meestal onder de pannen,... geen enkel beest doet hen dat na.

Gierzwaluw aanvliegend over de pannen - Foto: Henk Post

Alhoewel de meeste gierzwaluwen geconcentreerd bleken boven het oude stadsdeel, waren er ook boven de Broekstraat (een 6-tal), de Veldstraat (een 5-tal), de Kalverstraat (10-tal) en de Nieuwstraat (10-tal). In een volgende sessie vonden we ook nesten in de Nieuwstraat. Tegen half juli waren de vogels die rondvlogen al meer dan verdubbeld: bij benadering 100 gierzwaluwen telden we. Het is niet gemakkelijk om het juiste aantal gierzwaluwen te tellen als ze in groep vliegen. Ze vliegen door elkaar met ongelooflijke snelheden (tot 120km/u!). Soms zie je er 2 naar mekaar toevliegen, die zeker gaan botsen, maar nee, op het laatste moment draaien ze om, echt spectaculair! In 't Schelleke vlogen soms 3 en 4 beesten sjirpend door de straatjes, zo snel dat we de luchtverplaatsing van hun vleugels hoorden. Half juli waren de meeste jongen waarschijnlijk al vliegklaar en vlogen dan mee met de ouders, om te trainen voor de lange vlucht die hen wacht eind juli. Begin augustus is de hele kolonie vertrokken naar hun winterverblijf in Afrika.

Wie geïnteresseerd is om mee te helpen deze fascinerende vogels een onderkomen te bezorgen of wie verbouwingswerken plant en eventuele gierzwaluwen een alternatief onderkomen wil geven kan zich melden bij Nand Daniëls, tel 03 774 27 94, e-mail:  of Veerle Heyman, tel 0486 51 05 53, e-mail: .

Bibliogafie:

  • www.gierzwaluwbescherming.nl (hier vind je alles van videobeelden tot nestkasten)
  • Atlas van de vogeltrek (Vogelbescherming NL en Vlaanderen, Tirion Natuur)
  • Biodiversiteit in jouw gemeente: een leergemeenschap voor soortbescherming. Technische fiches. (Natuurpunt)